دکترای زبان و ادبیات فارسی، دارای تحصیلات حوزوی، درس خارج 15 سال، استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
صحیفه سجّادیه (زبور آل محمد صلیاللهعلیهوآله)، یادگار ماندگار امام سجّاد (علیهالسلام)، متنی نیایشی است که عرصهای برای راز و نیاز با خدای بیهمتا، عرض حاجت و بیان غربت مؤمن در جهانی آکنده از فریب به شمار میآید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد سبکشناختی، در پی پاسخ به این پرسش است که ویژگیهای سبکی این اثر در چه سطوح و با چه مؤلفههایی تجلی یافته و چگونه در خدمت انتقال مفاهیم بلند اعتقادی و عرفانی قرار گرفته است. یافتهها نشان میدهد امام سجّاد (علیهالسلام) در این کتاب، با بهرهگیری از واژگان فصیح، ترکیبات بدیع و جملاتی موزون در قالب مناجات، به تعلیم خداشناسی و خودشناسی پرداخته و با کاربرد هنرمندانهی صنایع بلاغی متنوعی چون مجاز، کنایه، استعاره، سجع و التفات، دیدگاه عمیق خویش را به صورتی ملموس تجسم بخشیده است. واکاوی سبکی صحیفه در سه سطح زبانی (آوا، واژه و جمله)، ادبی و بلاغی (با بررسی صنایع ادبی به کار رفته) و فکری (مضامین توحیدی، تربیتی و عرفانی) انجام شده است. در سطح زبانی، موازنه های آوایی و تکرارهای معنادار؛ در سطح بلاغی، تنوع و ظرافت در کاربرد صور خیال و در سطح فکری، وحدت نگرش عمیق عرفانی، از شاخصههای بارز سبک این کتاب است. نتیجه آنکه سبک صحیفه سجّادیه، تنها یک شیوهی بیانی نیست، بلکه تجلی گفتمان ویژهی امام سجّاد (علیهالسلام) است که در آن، صورت و معنا، لفظ و اندیشه و عاطفه و تعقل در هم تنیدهاند تا متنی جاودانه خلق شود که هم مایهی سیراب شدن دلهای مشتاق است و هم الگویی بیبدیل برای ادبیات دعا و مناجات.
